Hvers vegna hafa sumar kettir blá augu?
Rannsóknir hafa löngum sýnt fram á að blá augu hjá köttum tengist erfðafræðilegum eiginleikum sem hafa áhrif á framleiðslu og dreifingu litarefnisins melaníns. Blár litur í augum stafar ekki af litarefni sem slíku, heldur dreifingu ljóss í auganu – sambærilegt við að himininn virðist blár. Kettir sem hafa skort á melaníni í iris (lithimnu) sýna oft bláan augnlit, sem getur komið fram bæði í hreinræktuðum tegundum og blandræktaðum köttum. Þetta vísindalega fyrirbæri kallast Tyndall-áhrif.
Erfðafræðilega má tengja þessi bláu augu hjá köttum við ákveðna arfbera gena sem einnig hafa áhrif á feldlit og heyrn. Sérstaklega eru hvítir kettir með blá augu oft einnig heyrnarlausir á samsvarandi gagnstæðu eyra. Þó er ekki alltaf samhengi þar á milli, og því þarf að staðfesta slíkt með heyrnarprófi. Algengara er þó að blá augu komi fram hjá köttum sem hafa Siamese-gen eða sams konar albínótengda arfgerðir.
Tegundir kattar sem eru oftast með blá augu
Í vali á köttum með áhugaverðum eiginleikum er fjöldi tegunda sem sérhæfa sig í bláum augum. Siamese-kettir eru líklega frægastir fyrir þessi einkenni. Þeir hafa einstakan ljósan líkamsfitu með dökkum extremítetum og djúp blá augu sem eru erfðatengdur arfgerðarþáttur. Önnur algeng tegund er Ragdoll, sem er sérstaklega róleg og mannblendin og hefur ávallt ljósblá augu sem hluta af hæfnisskilyrðum sínum.
Snowshoe, Birman, Himalayan og jafnvel Sacred Cat of Burma sýna einnig sterka tilhneigingu til þess að bera bláan augnlit. Framleiðendur hreinræktaðra katta leitast einnig með vísvitandi kynbótaverkefnum við að viðhalda eða dýpka þessa einstöku eiginleika, sem vakið hafa áhuga bæði kattasýningadómara og kattavina um allan heim.
Erfðir og erfðavísindi á bak við bláan augnlit hjá köttum
Sögu eða arfleifð blás augnlitar hjá köttum er djúp og marglaga. Í flestum tilfellum skýra slík einkenni sig af líkamslitagenum sem tengjast albinisma, sérstökum punktaarfgerðum (eins og hjá Siamese) eða white spotting-genum. Augnlitur stjórnast af fjölmörgum umbreytilegum genasamsætum, sem hafa áhrif á magn og dýpt litarefna.
Vísindalegar rannsóknir á lastarhópum með aðgengilegum erfðamynstrum sýna að OCA2, TYR og MITF-gen hafa áhrif á hvernig og hvort augnlitarefnið myndast. Ákveðnar arfgerðir þessara gena leiða til þess að litarefni verður annaðhvort mjög lítið eða í sumum tilfellum ekki til staðar – sem skýrir hinn glitrandi bláa augnlit kattarinnar.
Hafa blá augu áhrif á sjón eða heilsu kattar?
Almennt hefur augulit kattarins lítil sem engin áhrif á sjóngæði, en þó eru undantekningar. Hvítir kettir með blá augu geta, eins og áður sagði, verið með skerta heyrn. Í einstaka tilfellum hafa vísindamenn einnig skoðað hugsanlegt samband milli ljósnæmni og skorts á melaníni í lithimnu. Það getur orðið til þess að kettir með blá augu þoli ekki jafn sterkt sólarljós og aðrir, aukin ljósnæmni getur komið fram sem peppun í ljósum rýminum eða forðun frá völdum ljósuppsprettum.
Samt sem áður eru langflestir kettir með blá augu fullkomlega heilbrigðir. Þeir sjá vel, skynja hreyfingu af nákvæmni og þróa ekki meiri sjónraskanir en aðrir kettir. Ef heilsufarsvandamál koma fram eru þau oft tengd öðrum stofngreinum eða erfðatengdum kvillum en ekki augnlit sem slíkum.
Niðurstaða
Blá augu hjá köttum eru heillandi, bæði frá sjónrænu og erfðafræðilegu sjónarmiði. Þau eru afleiðing af flóknum og áhugaverðum líffræðilegum ferlum sem sameina genatjáningu, litarefnaskort og jafnvel sögulega kynbótastarfsemi. Ef þú ert að leita að kisu með blá augu, þá veistu nú að þessi eiginleiki er ekki einungis fallegur heldur einnig vísindalega merkilegur.
Við hjá petzeals.com bjóðum þér að skoða úrval katta og kattavöru þar sem við tökum tillit til þarfa allra tegunda – hvort sem þau eru með græn, gul eða blá augu. Allt fyrir hamingjusamari kött – og eiganda.